بر اساس آخرین دادههای، جان باختن ۵۴۴ نفر در جریان اعتراضات تایید شده است و بررسی دهها مورد دیگر نیز ادامه دارد. همچنین بیش از ۱۰۶۸۱ تن نیز پس از بازداشت به زندانها منتقل شده اند. اعتراضات در ۵۸۵ نقطه کشور در ۱۸۶ شهر در تمام ۳۱ استان کشور برگزار شده است.
در پانزدهمین روز اعتراضات سراسری ایران و در شرایطی که قطع اینترنت از روز سیزدهم، روند گردآوری و راستیآزمایی مستقل اطلاعات را بهطور جدی مختل کرده، جریان تازهای از دادهها و مستندات تصویری طی ۲۴ ساعت گذشته به دست هرانا رسیده است. این دادهها—بهویژه مستندات تصویری و شواهد مرتبط با مراکز نگهداری اجساد در اطراف تهران—به افزایش معنادار ظرفیت راستیآزمایی و در نتیجه «جهش آماری» در شمار تلفات و نیز تکمیل تصویر از ابعاد سرکوب منتهی شده است؛ همزمان، روایت رسمی حکومت نیز با ادبیاتی تندتر و امنیتیتر ادامه یافته و مقامهای حکومتی، مسئولیت را متوجه «تروریستها» و «اغتشاشگران مسلح» دانستهاند.
وضعیت ارتباطات و پیامدهای آن بر دسترسی به اطلاعات
قطع اینترنت سومین روز خود را پشت سر می گذارد، این مسئله نگرانیها از «سرکوب شدید» را افزایش داده است. نت بلاکس اعلام کرده که میزان اتصال ایران به جهان بیرون همچنان حدود یک درصد سطح عادی است؛ وضعیتی که عملاً دسترسی عمومی به اطلاعات و امکان ارتباط افراد با یکدیگر را به حداقل رسانده است.
در همین چارچوب، «هیئت حقیقتیاب بینالمللی مستقل سازمان ملل» از حکومت ایران خواسته فوراً اتصال اینترنت و تلفن همراه را برقرار کند و به «سرکوب خشونتآمیز» پایان دهد. این هیئت همچنین نسبت به اطلاعاتی که نشان میدهد شورای عالی امنیت ملی به نیروهای امنیتی دستور سرکوب «قاطع و بدون خویشتنداری» داده، ابراز نگرانی کرده است.
جمعبندی آماری تا پایان ۲۱ دی
بر اساس آخرین دادههای تجمیعی و راستیآزماییشده تا امروز، اعتراضات در ۵۸۵ نقطه کشور از جمله ۱۸۶ شهر در تمام ۳۱ استان شکل گرفته است، تا این تاریخ:
🔘 ۴۷ نفر از نیروهای نظامی/انتظامی جان باختهاند.
🔘 ۱ نفر از وابستگان حکومت که غیرنظامی بوده (دادستان) کشته شده است.
🔘 ۴۸۳ معترض جان باختهاند.
🔘 ۸ کودک (زیر ۱۸ سال) در میان جانباختگان ثبت شدهاند. (در آمار بالا لحاظ نشده اند)
🔘 ۵ نفر نیز بهعنوان شهروندان غیرنظامیِ غیرمعترض جان باختهاند.
بر این اساس، شمار تلفات تأییدشده تا این لحظه به ۵۴۴ نفر رسیده است. علاوه بر آن، ۵۷۹ گزارش دیگر از مرگ افراد دریافت کرده که همچنان در دست بررسی قرار دارد.
در حوزه بازداشتها نیز، با دسترسی به دادههای تازه از چند زندان (بهعنوان محل انتقال بازداشتشدگان اعتراضات اخیر)، شمار بازداشتشدگانِ محرز تا این لحظه ۱۰٬۶۸۱ نفر ثبت شده است. همچنین تا کنون ۹۶ مورد اعتراف اجباری از بازداشتشدگان در رسانههای رسمی یا نزدیک به حکومت منتشر شده است.
محور اصلی تحولات امروز: شواهد تصویری و «تمرکز اجساد» در یک محل
مهمترین رخداد ۲۴ ساعت اخیر، انتشار و گردش گسترده ویدئوها و اطلاعات مرتبط با نگهداری اجساد در پزشکی قانونی کهریزک و یا مراکز وابسته به پزشکی قانونی تهران است؛ رخدادی که هم به افزایش حساسیت افکار عمومی منتهی شده و هم به بالا رفتن توان راستیآزماییِ نهادهای حقوقبشری در پروندههای مرگ.
ویدئوهای منتشر شده «تعداد پرشماری جسد» را در پزشکی قانونی کهریزک نشان میدهد؛ در این ویدئوها خانوادهها در حال شناسایی اجساد دیده میشوند و بر مبنای اطلاعاتی که در برخی تصاویر نمایش داده میشود، تعداد اجساد میتواند تا حدود ۲۵۰ نفر برآورد شود.
در ویدئوهای منتشرشده، تعداد زیادی از شهروندان در حال شناسایی نزدیکان خود در میان پیکرها دیده میشوند.
در یک گام معنادار، «صداوسیما» نیز گزارش ویدئویی از یک «سوله بزرگ» منتشر کرده که در آن اجساد بسیاری دیده میشود، اما روایت رسمی، قتلها را به «معترضان» نسبت داده است. این گزارش در حالی منتشر شد که پیشتر (شامگاه ۲۰ دی) ویدئوهایی که به دست هرانا رسیده بود، تمرکز دهها پیکر بیجان در یک سالن بزرگ و حضور خانوادهها برای جستوجو و شناسایی را نشان میداد—امری که از گستردگی تلفات در جریان سرکوب خبر میدهد.
این همپوشانیِ شواهد (ویدئوهای غیررسمی، گزارشهای رسانهای و نهایتاً بازتاب محدود در رسانه حکومتی) در کنار سایر مستندات غیرعمومی دریافتی همان نقطهای است که امروز به «جهش آماری» منتهی شده و مسیر بررسی پروندهها را برای نهادهای ناظر و حقوقبشری تسریع کرده است.
روایت رسمی حکومت و تشدید ادبیات امنیتی
در سطح مواضع رسمی، دولت ایران شامگاه ۲۱ دی «سه روز عزای عمومی» اعلام کرده و بدون اشاره به نقش نیروهای امنیتی، مرگ معترضان و نیروهای امنیتی را به «جنایتکاران تروریست شهری» نسبت داده و حتی خشونتها را به رفتار داعش تشبیه کرده است.
همچنین مسعود پزشکیان در گفتوگویی تلویزیونی، معترضان را «تروریست» خوانده و خواستار برخورد «قاطع» نیروهای امنیتی شده و مدعی شده است که معترضان از آمریکا و اسرائیل «دستور میگیرند». این چارچوبگذاری، همزمان با گزارشهای متعدد از انتشار تصاویر خشونت و شلیک مستقیم به معترضان در شبکههای اجتماعی مطرح شده است.
در همین فضا، گزارشهایی نیز از تلاش حکومت برای مدیریت روایتِ تلفات منتشر شده است؛ از جمله ادعاهایی مبنی بر اینکه «بخش قابل توجهی» از کشتهشدگان با سلاح سرد جان باختهاند و یا شلیکها از «فاصله بسیار نزدیک» بوده اما از سوی نیروهای امنیتی نبوده است—ادعاهایی که در کنار تصاویر منتشرشده از آثار اصابت گلوله بر بدن برخی پیکرها، نیازمند بررسی دقیقتر و راستیآزمایی مستقل است.
نشانههای میدانی: گزارشهای محدود اما نگرانکننده
با وجود قطع اینترنت، برخی گزارشهای میدانی از تهران همچنان از مسیرهای جایگزین مخابره میشود. در کنار تاکید بر ادامه اعتراضات در برخی نقاط، بر اساس این اطلاعات محرز شده است که پیامک و دیگر راههای ارتباطی حتی تلفن های ثابت در بسیاری نقاط از ساعت ۸ شب کاملاً قطع می شود.
امروز همچنین ویدئوهایی از اعتراضات در تهران و بندرعباس دریافت شد که به وضوح صدای تیراندازی در آنها شنیده می شود.
واکنشهای بینالمللی در ۲۴ ساعت اخیر
در سطح بینالمللی، مجموعهای از موضعگیریها و رایزنیها در واکنش به وضعیت ایران گزارش شده است:
هیئت حقیقتیاب سازمان ملل (وابسته به سازوکارهای شورای حقوق بشر) خواستار برقراری فوری اینترنت و پایان سرکوب خشونتآمیز شده و درباره دستور سرکوب «بدون خویشتنداری» از سوی شورای عالی امنیت ملی ابراز نگرانی کرده است.
سازمان عفو بینالملل با انتشار «فراخوان اضطراری» خواستار دریافت شواهد تصویری و اطلاعات دقیق از قربانیان شده و اعلام کرده هدف، تهیه مستندات حقوقی برای اطلاعرسانی به جامعه بینالمللی درباره جنایتهای جاری علیه معترضان است.
معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا از گفتوگوی مارکو روبیو با همتای فرانسویاش درباره ایران خبر داده، هرچند جزئیات این گفتوگو منتشر نشده است.
گزارش والاستریت ژورنال حاکی است دونالد ترامپ قرار است با مقامهای ارشد دولت خود درباره «گزینههای مشخص» برای واکنش به تحولات ایران جلسه داشته باشد؛ از جمله گزینههایی مانند تحریمهای بیشتر، اقدامات سایبری و نیز بررسی ارسال استارلینک.
وزیر ترابری بریتانیا ایران را «دولتی خصمانه و سرکوبگر» توصیف کرده و بر ضرورت «مهار خشونت» و چشمانداز «گذار مسالمتآمیز» تأکید کرده است.
همچنین وزیران خارجه استرالیا، کانادا و اتحادیه اروپا در بیانیهای مشترک از «شجاعت مردم ایران» تقدیر و حمایت خود از مطالبات معترضان را اعلام کردهاند.
در نهایت
روز پانزدهم اعتراضات، در حالی سپری شد که قطع اینترنت و اختلالات گسترده ارتباطی، بهطور سیستماتیک ظرفیت اطلاعرسانی و مستندسازی را محدود کرده است؛ با این حال، انتشار ویدئوهای مرتبط با پزشکی قانونی کهریزک و سپس بازتاب آن در گزارش صداوسیما، به یک نقطه عطف تبدیل شد و در عمل، روند راستیآزمایی و تکمیل پروندههای مرگ را تسریع کرد. همزمان، حکومت با اعلام عزای عمومی و نسبت دادن خشونتها به «تروریستها»، در کنار موضعگیری آشکار رئیسجمهور درباره «تروریست» خواندن معترضان، نشانههایی روشن از تشدید رویکرد امنیتی و تلاش برای مدیریت روایت را بروز داد. در سطح بینالمللی نیز فشار برای بازگرداندن اینترنت و توقف سرکوب (بهویژه از سوی سازوکارهای سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری) و نیز رایزنیها و موضعگیریهای دولتها ادامه یافته است.
منبع:هرانا
