بر اساس تازهترین دادههای تجمیعی هرانا در روز سیوچهارم از آغاز اعتراضات، مجموع جانباختگان تأییدشده به ۶۵۶۳ نفر رسیده که از این تعداد ۶۱۷۰ نفر معترض، ۱۲۴ نفر کودک زیر ۱۸ سال، ۲۱۴ نفر نیروهای وابسته به حکومت و ۵۵ نفر غیرنظامی-غیرمعترض هستند. ۱۷۰۹۱ مورد کماکان در دست بررسی قرار دارند. شمار مصدومان غیرنظامی ۱۱۰۲۱ نفر، مجموع بازداشتها ۴۹۰۷۰ مورد، بازداشت دانشجویان ۸۰ مورد، پخش اعترافات اجباری ۲۸۹ مورد و احضار نهادهای امنیتی ۱۱۰۲۷ مورد گزارش شده است. همچنین مجموع رخدادهای اعتراضی ثبتشده ۶۶۰ مورد در ۲۰۳ شهر و ۳۱ استان بوده است.
در روز سیوچهارم، محور تحولات بر دو روند همزمان متمرکز بود: از یک سو ادامه واکنشها و اقدامات خارجی علیه سپاه پاسداران و افراد مرتبط با ساختار سرکوب، از جمله بستههای تحریمی آمریکا و واکنشهای رسمی به تصمیم اتحادیه اروپا درباره نامگذاری سپاه؛ و از سوی دیگر تداوم سرکوب در داخل کشور که خود را در قالب بازداشتهای موردی و جمعی، پروندهسازی قضایی، گزارشهای مرتبط با اعترافات اجباری، و استمرار اختلال در اینترنت و ارتباطات نشان داد.
واکنشها به نامگذاری سپاه پاسداران و تحریمهای آمریکا
پس از اعلام تصمیم اتحادیه اروپا درباره نامگذاری سپاه پاسداران، مقامهای ایرانی و برخی دولتهای خارجی واکنشهای تازهای نشان دادند. مصطفی پورمحمدی، از مقامهای جمهوری اسلامی، این اقدام را «سیاسی» توصیف کرد و گفت نقش سپاه در رخدادهای اخیر «بعداً» از سوی طرفهای خارجی پررنگ شده است. همزمان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به این تصمیم، موضعی تند گرفت و گفت اتحادیه اروپا «رو به افول» است؛ اظهاراتی که همزمان با افزایش فشارهای بینالمللی بر سپاه و پروندههای مرتبط با نقض حقوق بشر مطرح میشود.
در سوی دیگر، برخی مقامهای خارجی از تصمیم اتحادیه اروپا استقبال کردند. آنیتا آناند، مقام ارشد کانادایی، از این اقدام حمایت کرد و آن را در راستای پاسخگویی درباره نقش سپاه در تحولات ایران ارزیابی کرد. در بریتانیا نیز نخستوزیر این کشور، کییر استارمر، از همکاری لندن با متحدان برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای سخن گفت و سرکوب معترضان در ایران را محکوم کرد.
همزمان با این واکنشها، وزارت خزانهداری آمریکا بسته تازهای از تحریمها را اعلام کرد. در فهرست اعلامشده، نام اسکندر مومنی (وزیر کشور)، مجید خادمی (رئیس سازمان اطلاعات سپاه)، بابک زنجانی و چند فرمانده سپاه آمده است. اعلام این تحریمها در شرایطی انجام شد که همزمان دونالد ترامپ نیز در اظهاراتی درباره افزایش فشار بر تهران صحبت کرد؛ از جمله گفت «ضربالاجلی» برای ایران تعیین کرده که «فقط خودشان میدانند» و همچنین از حرکت ناوگان دریایی آمریکا به سمت ایران خبر داد. او در بخش دیگری از سخنانش ادعا کرد قرار بوده شمار زیادی اعدام انجام شود و پس از هشدار او «عقبنشینی» صورت گرفته است.
قطعی اینترنت و تداوم اخلال در ارتباطات
در حالی که گزارشهایی از بازگشت محدود اینترنت در برخی نقاط منتشر شد، دادههای نهادهای پایش اینترنت نشان میدهد اختلال در ارتباطات همچنان گسترده و پایدار است. بر اساس ارزیابی نتبلاکس، حتی در دورههایی که قطع کامل کاهش یافته، دسترسی کاربران به اینترنت «بهشدت محدود» باقی مانده و فیلترینگ و افت کیفیت اتصال ادامه دارد؛ وضعیتی که باعث میشود پیامرسانها، شبکههای اجتماعی و سرویسهای پایه آنلاین بهصورت ناپایدار یا با کندی جدی در دسترس باشند.
همزمان، گزارشهایی درباره تلاش سازمانیافته برای اثرگذاری بر جریان اطلاعات نیز مطرح شده است. طبق یکی از گزارشها، حکومت ایران برای جهتدهی به مستندسازی اعتراضات، بیش از ۱۰ هزار تصویر و ویدئو را در یک بستر عمومی آنلاین بارگذاری کرده است؛ ادعایی که در متن گزارش به عنوان بخشی از جنگ روایتها و تلاش برای کنترل روایتهای مربوط به اعتراضات مطرح شده است.
در کنار این وضعیت، گزارش دیگری از فضای دانشگاهی نیز منتشر شد که نشان میدهد محدودیتهای ارتباطی و فضای امنیتی، بر کنشهای مدنی هم سایه انداخته است. طبق این گزارش، دانشجویان در بیش از ۳۰ دانشگاه با انتشار فراخوانی، تحریم آزمونهای سراسری را مطرح کردهاند. مجموعه این دادهها نشان میدهد اختلال اینترنت صرفاً یک «قطع مقطعی» نبوده و به شکل «اخلال مستمر» در ارتباطات عمومی ادامه داشته است؛ اخلالی که هم بر دسترسی مردم به خبر و اطلاعات اثر گذاشته و هم بر امکان ارتباطگیری، هماهنگی و مستندسازی.
بازداشت و برخوردها
همزمان با تداوم اعتراضات و فضای امنیتی، گزارشهای متعددی از بازداشتها، پروندهسازی قضایی و برخوردهای میدانی در شهرهای مختلف منتشر شده است.
در یک گزارش، بازداشت ۱۴ شهروند در چند شهر اعلام شده و گفته شده برخی از بازداشتشدگان پس از مدتی آزاد شدهاند. در گزارش دیگری، از بازداشت دستکم ۱۴۰ نفر در یک روز در چند شهر خبر داده شده است. در همان گزارش، انتشار ویدئویی از «اعترافات اجباری» شش نفر نیز مطرح شده؛ موضوعی که در سالهای اخیر بارها از سوی نهادهای حقوق بشری بهعنوان نمونهای از فشار امنیتی و روندهای غیرشفاف قضایی مورد انتقاد قرار گرفته است.
در استان کرمان نیز دادههای قضایی برجسته شده است. بنا بر یک گزارش، در این استان ۱۰۶ کیفرخواست صادر شده و ۲۰ نفر همچنان در بازداشت بهسر میبرند. این آمار نشان میدهد پیگیری قضایی پروندهها در برخی مناطق با سرعت ادامه داشته و همزمان بخشی از متهمان همچنان در بازداشت ماندهاند.
در حوزه فرهنگ و هنر نیز یک بازداشت خبرساز شد. بر اساس گزارش منتشرشده، روزبه سجادی حسینی، دستیار کارگردان، بازداشت و به زندان فشافویه منتقل شده است. این خبر در کنار سایر گزارشها از بازداشتهای مرتبط با اعتراضات قرار گرفته و نشان میدهد دامنه برخوردها به حوزههای مختلف اجتماعی نیز کشیده شده است.
در بخش درمان و امدادرسانی نیز گزارشهایی متناقض مطرح شده است. از یک سو خبرهایی از بازداشت «تعدادی از پزشکان» در جریان اعتراضات منتشر شد. از سوی دیگر، رئیس سازمان نظام پزشکی ایران ادعا کرده «پزشکی به خاطر درمان معترضان» بازداشت نشده است. همزمان، گزارشهایی از ناامن شدن فضای درمانی نیز منتشر شده است: سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده حمله به یک بیمارستان را تأیید میکند و چند مرکز درمانی آسیب دیده و امدادگران زخمی شدهاند. در یک ویدئوی منتشرشده از اعتراضات نیز ادعا شده نیروهای حکومتی آمبولانس و نیروهای امدادی را هدف قرار دادهاند. کنار هم قرار گرفتن این موارد، تصویری از تداوم بازداشتها و برخوردها ارائه میدهد؛ از فشار بر خانوادهها و بازداشتهای پراکنده و گروهی، تا پروندهسازیهای گستردهتر و چالشهای جدی برای امدادرسانی و امنیت مراکز درمانی.
نشست دانشگاه اسکس
امروز در دانشگاه اسکس در شهر کولچستر بریتانیا، نشستی با محور «پیگیری مسئولیتپذیری درباره نقضهای جدی حقوق بشر و جرائم بینالمللی منتسب به سپاه پاسداران» برگزار شد. بر اساس گزارش منتشرشده، این برنامه با حضور مخاطبان دانشگاهی و فعالان حقوق بشر برگزار شد و هدف آن بررسی مسیرهای حقوقی و سازوکارهای عملی برای پاسخگو کردن عاملان نقض حقوق بشر بود.
مدیریت پنل را متیو گیلت بر عهده داشت. در این نشست، اسکایلر تامپسون از مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، پروژه مستندسازی پاسداران را معرفی کرد و درباره کارکرد بانک اطلاعاتی این پروژه و نقش دادهها در پیگیری حقوقی توضیح داد. همچنین والری گابار از سازمان UpRights درباره مسیرهای حقوقی قابل پیگیری، امکان استفاده از سازوکارهای بینالمللی و چالشهای عملی در پروندههای مرتبط با سپاه صحبت کرد.
طبق همین گزارش، محور بحثها بر این نکته متمرکز بوده که مستندسازی دقیق و قابل اتکا، چگونه میتواند به عنوان پایه پروندهسازی حقوقی عمل کند؛ از جمعآوری داده و تثبیت الگوهای نقض حقوق بشر، تا تبدیل آن به مسیرهای قابل پیگیری در چهارچوبهای بینالمللی. این نشست در شرایطی برگزار شد که همزمان در فضای سیاسی و دیپلماتیک، بحث درباره نقش سپاه در تحولات ایران و واکنشهای بینالمللی به آن، از جمله تصمیم اتحادیه اروپا و تحریمهای جدید آمریکا، پررنگتر شده است.
آمار بهروزشده (تجمیعی) تا پایان روز سیوچهارم از آغاز اعتراضات
🔳 جمع کل نقاط/رخدادها در شهرها: ۶۶۰
🔳 تعداد شهرها بدون تکرار: ۲۰۳
🔳 تعداد استانها بدون تکرار: ۳۱
🔳 جمع کل بازداشتها: ۴۹۰۷۰
🔳 مصدوم شده غیرنظامی: ۱۱۰۲۱
🔳 بازداشت دانشجو: ۸۰
🔳 اعترافات اجباری: ۲۸۹
🔳 احضارها: ۱۱۰۲۷
🔳 جمع کل معترضان کشته شده: ۶۱۷۰
▪️ از جمله کودکان: ۱۲۴
▪️ نظامیان/حکومتی: ۲۱۴
▪️ غیرنظامی-غیرمعترض: ۵۵
🔳 جمع کل کشتهشدهها: ۶۵۶۳
🔳 موارد در دست بررسی: ۱۷۰۹۱ مورد
جمعبندی
روز سیوچهارم در حالی سپری شد که فشار خارجی علیه سپاه پاسداران و چهرههای کلیدی مرتبط با سرکوب، بهصورت همزمان در چند مسیر دنبال شد: از یک طرف، واکنشهای رسمی به اقدام اتحادیه اروپا درباره نامگذاری سپاه در فضای سیاسی و دیپلماتیک ادامه یافت و از سوی دیگر، وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهای تازهای را علیه مقامهای مشخص (از جمله وزیر کشور، رئیس اطلاعات سپاه، یک چهره اقتصادی و چند فرمانده سپاه) اعلام کرد. در همین چارچوب، اظهارات مقامهای آمریکایی درباره تشدید فشار بر ایران نیز بازتاب یافت و به تنشهای بیرونی حول پرونده ایران افزود.
هرانا
